کارتی سل
سلولهای T یکی از انواع گلبولهای سفید خون هستند که نقش کلیدی در پاسخ ایمنی بدن دارند و قادر به شناسایی و نابودی سلولهای بیگانه و سلولهای سرطانی هستند. با این حال، برخی سلولهای سرطانی میتوانند پروتئینهای سطحی خود را تغییر دهند یا بیان آنها را کاهش دهند و در نتیجه سلولهای T طبیعی قادر به شناسایی و هدفگیری آنها نباشند. این محدودیت باعث شد دانشمندان به دنبال راهکارهای مهندسی سلولی برای افزایش توانایی سلولهای T در شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی باشند، که نتیجه آن ایجاد سلولهای CAR-T شد.
در روش CAR-T تراپی، ابتدا سلولهای T بیمار (اوتولوگ) از خون او جدا میشوند. سپس در محیط آزمایشگاهی، یک ژن مصنوعی که رمزگذاری گیرندهای به نام کایمریک آنتیژن (CAR) را انجام میدهد، وارد این سلولها میشود. این فرآیند معمولاً با استفاده از وکتورهای ویروسی غیرفعالشده انجام میشود که ژن CAR را به DNA سلول T منتقل میکنند. گیرنده CAR ترکیبی از یک بخش شناسایی آنتیژن خارجی (اغلب آنتیبادی تکزنجیرهای scFv) و بخشهای سیگنالدهی داخلی سلول T است. این طراحی موجب میشود که سلولهای CAR-T بتوانند بهطور مستقیم سلولهای سرطانی را شناسایی کنند، حتی اگر مسیرهای شناسایی طبیعی TCR محدود یا ناکارآمد باشند.پس از انتقال ژن، سلولهای T مهندسیشده در محیط آزمایشگاهی تکثیر میشوند تا تعداد کافی برای بازگرداندن به بدن بیمار تولید شود. وقتی سلولهای CAR-T به بیمار تزریق میشوند، گیرنده CAR بر سطح آنها، سلولهای سرطانی را شناسایی کرده و اتصال به آنتیژنهای اختصاصی سلول سرطانی باعث فعالسازی داخلی مسیرهای کشندگی سلول T میشود. این فعالسازی منجر به ترشح سایتوکاینها، پروتئینهای سیتوتوکسیک و القای آپوپتوز در سلولهای سرطانی میشود. علاوه بر این، سلولهای CAR-T قادرند در بدن بیمار تکثیر و حفظ شوند و پاسخ ایمنی طولانیمدت و هدفمند علیه سلولهای سرطانی ایجاد کنند.
رایجترین کاربرد CAR-T تراپی در درمان بدخیمیهای سلولهای خونی مانند لوسمی و لنفوم است. این روش توانسته در بیماران مقاوم به درمانهای کلاسیک، پاسخهای درمانی قابل توجه ایجاد کند. با این حال، CAR-T تراپی میتواند با عوارض جانبی قابل توجه همراه باشد. از جمله شایعترین این عوارض، سندرم آزادسازی سیتوکین (CRS) است که ناشی از ترشح گسترده سایتوکاینها و التهاب سیستمیک میباشد. علاوه بر آن، عوارض عصبی شامل آفازی (اختلال در صحبت کردن)، گیجی، سردرد، تشنج یا لرزش دست نیز ممکن است رخ دهد. به همین دلیل، این درمان تحت نظارت دقیق تیم تخصصی و در مراکز مجهز انجام میشود.سلولهای CAR-T با استفاده از مهندسی ژنتیک و انتقال کایمریک آنتیژن به سلول T، توانایی شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی را بهطور هدفمند افزایش میدهند و به یکی از پیشرفتهترین روشهای ایمنیدرمانی سرطان خون تبدیل شدهاند.