اگزوزوم
اگزوزومها وزیکولهای کوچک و غشادار هستند که درون سلولها تشکیل شده و به فضای خارجسلولی ترشح میشوند. این وزیکولها حاوی پروتئینها، لیپیدها، RNA و DNA سلولی هستند و نقش مهمی در ارتباط میانسلولی ایفا میکنند؛ بهگونهای که میتوانند از طریق جریان خون به بافتها و اندامهای دوردست منتقل شده و عملکرد سلولهای هدف را تعدیل کنند. از جمله محتوای مهم اگزوزومها، فاکتورهای رشد هستند که در تحریک ترمیم و بازسازی بافتها نقش کلیدی دارند.در درمان با اگزوزوم، برخلاف سلولدرمانی کلاسیک که از خود سلولها استفاده میشود، از پیامرسانهای سلولی بهره گرفته میشود. اگزوزومها معمولاً از سلولهای بنیادی، بهویژه سلولهای بنیادی مزانشیمی، یا سایر سلولهای ترمیمی استخراج میشوند؛ ابتدا سلولها در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی کشت داده شده و سپس اگزوزومهای ترشحشده از محیط کشت جدا و خالصسازی میشوند. فرآورده نهایی بسته به نوع کاربرد، میتواند بهصورت تزریق وریدی، داخل مفصل، زیرجلدی یا موضعی در محل آسیبدیده استفاده شود.
از جمله فاکتورهای رشد مهم موجود در اگزوزومها شامل VEGF (تحریک رگزایی و بهبود جریان خون در بافت آسیبدیده، FGF (تحریک تکثیر و تمایز سلولهای ترمیمی)، TGF-β (تنظیم التهاب و بازسازی ماتریکس خارجسلولی) و IGF-1 (تقویت بقا و تکثیر سلولها) هستند. اثرات این فاکتورها شامل تسریع ترمیم بافت، کاهش التهاب، تقویت بازسازی کلاژن و ماتریکس بافتی، تحریک تکثیر سلولهای ترمیمی و بهبود ترمیم زخمها و غضروف است.
درمان با اگزوزوم کاربردهای متنوعی دارد که شامل جوانسازی و ترمیم پوست، درمان ریزش مو، کاهش دردهای مفصلی و آرتروز، ترمیم سوختگیهای شدید، درمان زخمهای مزمن دیابتی و حتی کمک به تشخیص و پایش سرطانها میشود. از آنجا که اگزوزومها سلول زنده نیستند، معمولاً پاسخ ایمنی قابلتوجهی ایجاد نکرده و خطر رد ایمنی پایین است. همچنین به دلیل ناتوانی در تکثیر، نگرانیهای مرتبط با تکثیر کنترلنشده سلولی و تومورزایی که در برخی روشهای سلولدرمانی مطرح است، وجود ندارد.